Afgelopen donderdag bezocht ik het congres van Platform AI & Overheid: “Samen versnellen met AI: de overheid van morgen begint nu.” Het platform maakt onderdeel uit van het programma Digitaal Doordacht waarin het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en ECP actief samenwerken aan een toekomstgerichte overheid waarin burgers en ondernemers centraal staan. Voor context: met AI werd tijdens dit congres voornamelijk Generatieve AI bedoeld.
Het Gooiland event centrum in Hilversum was afgeladen vol. Op de vraag wie er bezig was met een pilot in zijn/haar organisatie gingen bijna alle handen de lucht in. Op de vraag wie al was opgeschaald en naar productie was gegaan waren er een stuk minder. Sprekers vanuit alle lagen van de overheid, ondernemers en maatschappelijke organisaties waren aanwezig. Ik sprak mensen tussen de sessies door van o.a. gemeentes, TNO, SSC-ICT, RVO, UWV, COAP. Er komen veel expertises kijken bij de inzet van AI. Iedereen is bezig met AI en iedereen is weer net wat verder op bepaalde gebieden. Sommige zijn technisch sterk, of het organiseren van trainingen rondom ai geletterdheid, andere zijn sterk in het opschalen van de technologie en weer een ander is bewust bezig met de ethiek en duurzaamheid van AI. Andere hebben een specialisme op de juridische aspecten van AI.
Naar aanleiding van het congres hierbij enkele opgedane wetenswaardigheden en nieuwswaardigheden vanuit het overheid en AI ecosysteem die het organiseren van AI in jouw organisatie verder kunnen helpen:
- VLAM Chat: Het gebruik van de zogenoemde VLAM chat gaat nu richting 30.000 ambtenaren. Vlam chat is een AI LLM chat gemaakt door de SCC-ICT. Afgelopen week tekende SCC-ICT een samenwerkingsovereenkomst met DICTU een andere overheids-ICT aanbieder. Dit betekent dat het kan worden uitgerold naar mogelijk nog veel meer overheidsorganisaties.
- Het programma sAIDkick: werkt stap voor stap toe naar een overheidsbrede marktplaats voor generatieve AI die in 2027 beschikbaar moet komen. Hier komen toepassingen, bouwblokken en praktische kennis samen. Wat op de ene plek wordt ontwikkeld kan elders direct gebruikt worden.
- Govchat: Govchat doet eigenlijk al wat het programma sAIDkick belooft: het is een open-source platform wat voor en door Nederlandse overheidsorganisatie dat ondersteunt bij het implementeren en beheren van AI-oplossingen. Dankzij de ingebouwde App Launcher hebben gebruikers direct toegang tot relevante AI-tools, die zijn afgestemd op overheidstaken. Daarnaast voorziet het platform in een uitgebreide handleiding gericht op AI-geletterdheid voor Nederlandse ambtenaren. Zij focussen zich op digitale autonomie principes. Dat betekent voor hen dat je de keuzes voor technologie en platformen opnieuw kan maken, door het slim gebruiken van componenten. Soevereiniteit gaat daarin veel verder. Zij maken bijvoorbeeld wel gebruik van een bekende cloud leverancier.
- Certified Artificial intelligence Compliance Officers: Er lopen inmiddels Certified Artificial intelligence Compliance Officers rond bij verschillende organisaties. Dit zijn mensen die ondersteunen met o.a. de compliance van de European AI Act. Het hebben van een CAICO is nog niet verplicht. Heeft jouw organisatie al de benodigde kennis geborgd van de EU AI ACT?
- Visie op het faciliteren van de computerkracht voor de AI behoefte van de Nederlandse Overheid: De eerste visie op het faciliteren van de computerkracht voor de AI behoefte van de Nederlandse Overheid is op dit moment in de laatste fase van de ontwikkeling. Moeten we als EU en Nederland een even grote investering doen in data centers als Amerika en China? Is daar in Nederland überhaupt de ruimte voor met netcongestie en de beperkte fysieke ruimte die we hebben? Daarnaast is het de vraag of die investeringen terug worden verdiend. Gechargeerd zegt men in de volksmond: ‘Amerika innoveert, China kopieert en de EU reguleert’. Omdenkend is dat ook een kans: We hebben de kans om AI in goede banen te leiden en daar ons sterke punt van te maken. De Nederlandse overheid ziet zichzelf niet als partij die de computerkracht achterstand wat wij hebben ten opzichte van Amerika en China moet gaan inhalen. Het wil de beperkte middelen die we hebben slim gaan inzetten ook om de autonomie te bewaken. In de overheidsvisie ziet men een combinatie voor zich om de computerkracht te gaan verkrijgen via cloud, on premisis én edge. Met cloud en on premises zijn de meeste mensen wel bekend. Met edge wordt bedoelt daadwerkelijk de computerkracht van mensen hun eigen device, zoals op je laptop. Daarbij is de insteek: Niet elke AI toepassing heeft een groot language model nodig. Voor specifieke toepassingen kunnen ook kleinere language modellen in gezet worden die lokaal draaien op je computer. Het beeld wat ik hierbij heb is dat je geen graafmachine nodig hebt om één bloemetje in de grond te zetten. Een klein schepje is genoeg. Door in te zetten op een mix en verantwoord AI gebruik mitigeren we onze risico’s.
- Data fundament: Nog een kleine observatie. In het congres was het onderwerp informatiehuishouding of data fundament een enigszins ondergeschoven kindje. Ja je kan mooie dingen doen met AI. Het blijft echter van belang om te zorgen dat je informatiehuishouding op orde is, inclusief data governance en dat je data fundament stevig is. Dit kost blijvende inspanningen. Wanneer het data fundament op orde is zijn de mogelijkheden met AI nog groter. Garbage in, garbage out geldt nog steeds ook voor bij het gebruik van generatieve AI.
- Samenwerking: Het verschil tussen wat er technologisch kan met AI en de adoptie graad van organisaties wordt groter. Ofwel de verwachting van wat AI allemaal voor ons kan betekenen wordt groter, maar het vermogen om het in de praktijk te realiseren blijft achter. Dat noemt men bij Gartner de AI Adoption Gap. Er liggen kansen om AI ethisch en verantwoord te implementeren. Daarvoor is het noodzakelijk om te experimenteren, onze AI spier te trainen een visie te vormen voor jou als persoon en organisatie hoe AI waarde kan toevoegen. Om dit goed te doen is het daarbij ook van belang om na te denken over de waarden van de organisatie waar je voor werkt. Om daarom af te sluiten Er zijn binnen de Nederlandse overheid veel initiatieven met AI, maar er is toch ook nog veel versnippering. We staan nog in de kinderschoenen met AI, het is nog zoeken hoe we AI op het hoogste niveau organiseren. Het sleutelwoord is samenwerking. Als verschillende Nederlandse overheidsorganisaties, ondernemers en maatschappelijke organisaties hebben we elkaar nodig om de vruchten te plukken van de mogelijkheden die AI biedt en de risico’s te navigeren.
Via deze weg wil ik nog even alle sprekers, organisatoren en alle bezoekers met wie ik ideeën heb kunnen uitwisselen bedanken. Op naar de volgende stappen in het implementeren van mooie toepassingen en het ethisch, verantwoord en autonoom gebruik van AI.